Chua chát vị Bần mà thơm thảo tình quê

Mấy hôm nay, đăng ảnh trên Facebook tôi thấy có nhiều bạn nhắn lại, rằng tuổi thơ cũng đã từng được ăn trái bần, nhưng đã lâu lắm rồi, nhiều người đã không còn được thưởng thức cái trái bần…bần như cái tên gọi của nó vậy, thật có lỗi với bạn bè, anh chị em, vì đã khơi gợi lại ký ức của một miền xa thẳm…

Không biết ngày xưa ai đã đặt tên cho nó một cái tên nghe là hiện lên cái sự “Nghèo khó”,  “BẦN”. Chắc có lẽ là do những người nông dân nghèo khó như ông cha tôi ngày xưa ấy. Cũng chắc có lẽ, cây bần sống được trong những hoàn cảnh sống khắc nghiệt, kham khổ dưới sìn lầy, bùn sâu nên nó thường được ví với những người nông dân nghèo khó hay cũng tại cái vị chua chát của trái bần không mấy dễ ăn trong mắt của những người giàu có nên nghiễm nhiên bần trở nên… bần đến thế.

Những năm của thập niên 1990, xóm tôi mé sông cây bần có rất nhiều, chúng tự sinh sôi, không ai trồng cả, rễ cần cấm sâu vào đất làm nhiệm vụ chống sạt lở rất tốt, trên những tán bần ấy, thì ong cũng rất nhiều, ong đóng trên những tán cây bần xòa ra sông thì được đặt tên là ong bần…nghe cũng hay hay…ngày đó mà nghỉ học là cứ tranh thủ tìm 1 cây trúc dài dài thọc lấy những ổ ong bần đem đi câu cá rô trên đồng lúa đang trổ đòng đòng thì sướng phải biết.

Có những buổi trưa hè của tuổi thơ tôi, chúng tôi thường ra mé sông nơi những cây bần xù xì vươn mình mà bám đất. Mấy đứa trong xóm tôi hay ngồi hái những bông bần chơi trò cô dâu chú rể hay lại nhóm chợ làm om sòm cả một khúc sông. Chơi cho đã đến tận xế chiều về, mấy anh em tranh thủ hái mấy trái bần chín đem về cho má nấu canh chua hay chấm với mớ mắm kho cá rô đồng, thì hỡi ôi….đặc sản của nhân gian. Tuổi thơ của tôi cứ quanh quẩn bên những cây bần trước ngõ, với lũ trẻ nghèo nhưng luôn biết san sẻ cho nhau từng củ khoai, trái chuối, với những chiều ngồi nghe ông Ngoại kể chuyện thời chiến tranh bom đạn, và với cả trái bần chua giành nhau mỗi sớm.

Có những mùa hoa bần nở, nhuỵ rụng trắng mặt sông, tụi con gái hay hái mấy bông bần chưa nở, lấy nhụy cho vào nón lá, rồi ba bốn đứa hò reo, hất tung cái nón lá lên không trung, những nhụy bần trắng bay lả tả, rơi vương vãi lên mái tóc xanh của tụi nó, nhìn mà đẹp làm sao…mấy đứa bạn ngày ấy, có nhiều đứa, không biết giờ đã lưu lạc phương nào rồi…

Vị chua của trái Bần chín thì khỏi có nói tới, nhưng vẻ non mơn mởn của bần xanh lại hấp dẫn vô cùng. Có nhiều buổi trưa hè, nghe văng vẳng đâu đó tiếng mợ tôi hát ru mấy đứa em ngủ:

Đói lòng ăn trái bần xanh

Dù chua dù chát cũng đành vì ai… 

Nhắc tới Bần thì duy nhất là ăn với mắm, mắm cá chốt, mắm cá sặc, mắm cá rô đồng, ba khía muối trộn tỏi ớt thì ngon “số dzách”. Thịt cá chốt chắc, ngọt, không có hậu tanh “nặng” như cá tra hay basa. Cá chốt có ba ngạnh bén đâm đau nhức như ong chích. Mỗi lần cậu tôi hay ba xách chài đi chài cá, quăng một chài dính chừng chục con cá chốt là chuyện thường nhưng việc gỡ cá chốt cũng mệt vì phải bẻ ngạnh mới gỡ chúng ra khỏi chài. Cá lớn để kho sả nghệ, cá nhỏ làm mắm. Món mắm cá chốt ăn rất ngon, một con mắm vừa một miếng ăn. Mắm cá chốt ăn với đọt sộp, lá lụa, ớt hiểm xanh nhưng nhứt quyết là phải có bần chua thì mới ra món mắm.

Trước những dòng chảy của thời gian, tôi cũng chẳng còn nhớ đến cây bần già trong xóm nữa, nếu mấy lần về quê vợ gần đây, không nhìn thấy những trái bần chua nơi miền quê thứ hai này, không được nhìn thấy những trái bần xanh đung đưa dưới mé sông nhà vợ. Có lẽ là tôi đã quên mất bần rồi, có lẽ là tôi đã quên đi những ngày đi hái bần sáng sớm, quên đi những ngày tựa vào thân bần dệt những ước mơ thời son trẻ; cũng có lễ đã quên đi những lần ong bần đánh sưng híp cả hai mắt.

Bần từng là thứ trái nhà quê, cá chốt, cá sặc làm mắm từng là thứ cá không ai ăn giờ đã thành món đặc sản nơi phố thị… Dù món ăn đã ít nhiều thay đổi và được xem trọng nhưng về đồng ăn trái bần chua kèm với mắm cá chốt, cá sặc thì là nhất. Có được thưởng thức bần chua –  mắm sống thì mới thấm thía câu dặn dò: Ăn mắm thấm về lâu, để hiểu thêm tình nghĩa của người dân quê cũng thấm về lâu như vậy!

Chợt nhớ câu ca dao vui vui:

“Trèo lên chót vót cây bần

Anh mà đi cưới vợ cho sóng thần nhận ghe”

Công nhận mấy ông hồi đó thề thốt dữ thiệt! Leo lên ngọn bần thề sóng thần nhận chìm ghe luôn chèn ơi !

Add your comment

Your email address will not be published.